موسیقی خراسان
خراسان به دلیل تنوع اقوام، موسیقی متنوع و پیچیدهای دارد. موسیقی اقوام ترکمن، ترک و کورمانجی به شکل مستقیم در موسیقی خراسان تأثیر داشته است، اما بهلحاظ اقلیمی این موسیقی به چهاربخش تقسیم میشود؛ خراسان شمالی، خراسان جنوبی و خراسان رضوی. در این میان، نواحی شمال خراسان و شرق خراسان حائز اهمیت بیشتری است. ساز اصلی شمال خراسان که شامل شیروان، قوچان و بجنورد میشود دو تار است و نوازندهها به دو گروه بخشیها و عاشیقها تقسیم میشوند. بخشیها هم نوازنده و هم آوازخوان دارند و موسیقی آنها اغلب عرفانی، فلسفی همراه با داستانسرایی، شاهنامهخوانی و آوازهای اساطیری، آیینی و مذهبی است. عاشیقها بیشتر موسیقیشان نمایشی وشامل طنز و رقص و سازهای اصلی آنها سرنا، کمانچه، دهل، دایره و غشمه است.
سازهای اصلی ناحیه شرق خراسان شامل تربتجام، خواف، کاشمر و تایباد دوتار، نی و سرنا است. ازآنجاکه این منطقه در نزدیکی هرات افغانستان قرار گرفته موسیقی آن به موسیقی افغانستان نیز شباهت دارد.
نقارهزنی که در قدیم به نوبتنوازی معروف بوده از جمله موسیقیهای آیینی شهر مشهد و حرم حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) است. پیشینه این موسیقی به دوره ساسانیان باز میگردد، اما در دوره صفوی بیشتر رواج یافته است؛ بهطوریکه نقارهزنی یکی از ارکان حکومتی بوده و در اکثر شهرها نقارهخانه همایونی ساخته میشود. نقارهزنی در بارگاه حضرت علی بن موسی الرضا (علیه السلام) نیز از دوره صفویه شکل گرفته و از آن دوره تا امروز در دو نوبت صبحگاهی و شامگاهی، بهویژه در اعیاد ملی و مذهبی، در حرم نواخته میشود. نوازندهای که نقاره مینواخته را نوبتنواز میخواندند.
همانطور که ردیفها و دستگاههای موسیقی در دورههای مختلف تاریخی به تدریج شکل گرفت و به نوعی در دوره قاجار تکمیل شد، موسیقی خراسان نیز در قالب گوشهها و حالات آوازی در موسیقی شهری و دستگاهی معاصر ایران تأثیر گذاشت؛ بهعنوان مثال، محمدرضا شجریان باعث پرکاربردتر شدن این حالات موسیقی در موسیقی ایرانی شد.
