موزه مرکزی آستان قدس رضوی
آثار تاریخی ارزشمند و هدایای نفیس زائران امام رضا (علیه السلام) که به عنوان گنجینهای گرانبها در خزانه حرم رضوی نگهداری میشدند برای اولین بار در سال ۱۳۱۶ به نمایش درآمد. سپس در سال ۱۳۲۴ در کنار مسجد گوهرشاد ساختمانی مخصوص موزه آستان قدس مشهد برای این آثار و اشیا ساخته شد و این موزه فعالیت خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۵۶ ساختمان امروزی موزه آستان قدس رضوی در صحن کوثر حرم امام رضا (علیه السلام) تأسیس گردید و گنجینههای مختلفی در بخشها و طبقات گوناگون آن در معرض نمایش قرار گرفتند.
موزههای آستان قدس به گنجینههای زیبا و تماشایی موزه مرکزی آن ختم نمیشود و حرم مطهر رضوی موزههای دیگری مانند موزه فرش، موزه قرآن و نفایس، موزه هدایای رهبری، موزه مردمشناسی و موزه آثار استاد فرشچیان دارد.
گنجینههای موزه آستان قدس رضوی
موزه مرکزی اصلیترین و مهمترین بخش موزه آستان قدس رضوی محسوب میشود که دارای گنجینههای مختلفی از آثار ارزشمند و دیدنی است. نام موزههای آستان قدس یا همان گنجینهها از روی آثارشان برگزیده شده است. گنجینههای این موزه به شرح زیر است:
- گنجینه تاریخ حرم رضوی
گنجینه تاریخ حرم رضوی قدیمیترین بخش و اولین موزهای است که آثار و اشیای تاریخی و کاربردی و اشیای مربوط به معماری حرم مربوط به سده ششم هجری تا دوره معاصر، مانند سنگاب تاریخی خوارزمشاهی، درهای چوبی متعلق به دوره ایلخانی، طلا و نقره، محرابهای زرینفام، وسایل روشنایی، ظروف تطهیر و شستوشو، کتیبههای طلا، فرش و منسوجات، سکه، تمبر، ضریح دوم و چهارم، پنجرههای حرم مطهر و پنجره فولاد دوره تیموری در آن به نمایش گذاشته است.
۲- گنجینه تمبر و تاریخچه پستی
در بهمن ماه سال ۱۳۶۹ اولین و غنیترین موزه تخصصی تمبر و تاریخچه پستی ایران فعالیت خود را در طبقه منفی یک ساختمان موزه مرکزی آستان قدس مشهد آغاز کرد. در این گنجینه زیبا انواع تمبرها، تاریخچه پستی و دیگر اقلام پستی از ایران و جهان که توسط کلکسیونداران واقف و کارشناسان برجسته حوزه پست گردآوری شده است در معرض نمایش قرار گرفتهاند.
از مهمترین آثار گنجینه تمبر و تاریخچه پستی موزه آستان قدس مشهد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
نخستین تمبر پستی جهان به نام پنی سیاه؛
تمبرها، نامهها، کارت پستالها و نامههای تمبرداران ایرانی مربوط به دوران قاجار، پهلوی و بعد از انقلاب اسلامی؛
تمبرهای سایر کشورهای جهان؛
مجموعه مدالهای طلا و نقره نمایشگاههای بینالمللی و آسیایی تمبر که اهدایی مجموعهداران بزرگ تمبر ایران مانند مرحوم فریدون نوین فرحبخش، مرحوم یوسف بهبود چایچی و دکتر علی شرقی است.
همچنین این گنجینه کتابخانهای غنی از منابع تخصصی مربوط به مطالعات تمبر شناسی نیز دارد که برای تحقیقات و پژوهشهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد.
۳- گنجینه سکه
گنجینه تخصصی سکه موزه مرکزی آستان قدس رضوی کلکسیونی ارزشمند و متنوع از سکههای ایران و جهان مانند مجموعه سکههای ایران پیش از اسلام، دوره اسلامی، حکومتهای نیمهمستقل ایران، مجموعه سکههای ایران از حمله مغول تا دوران قاجار، سکههای حکام محلی ایران و ماوراءالنهر، سکههای ضرب چکشی حاکمان مسلمان خارج از ایران، سکههای ضرب چکشی سایر کشورهای جهان، حلقههای مبادلاتی مورد استفاده در معاملات بشر قبل از اختراع سکه، مجموعه درهمهای نقره ولایتعهدی امام رضا (علیه السلام)، سکههای ماشینی ایران (قاجار، پهلوی و جمهوری اسلامی) و سایر کشورهای جهان و مدالها، نشانها، جواهرات، مصنوعات پولی و پول بافتههاست.
همچنین کتابخانهای با منابع تخصصی سکهشناسی نیز در این موزه در اختیار محققان و دانشجویان رشتههای تاریخ، باستانشناسی، هنر و … قرار دارد.
۴- گنجینه اسکناس
این گنجینه خاص یکی از بخشهای محبوب بازدیدکنندگان موزه آستان قدس رضوی محسوب میشود و شامل مجموعهای از اسکناسهای ایران در دورههای مختلف و اسکناسهای سایر مناطق جهان میشود. بازدیدکنندگان این گنجینه با تاریخچه استفاده از اسکناس یا پول کاغذی، واحدهای پولی مختلف و تاریخچه بانکهای مسئول چاپ و انتشار اسکناس در ایران آشنا میشوند.
موارد زیر از مهمترین مجموعههای به نمایش گذاشتهشده در این گنجینه به شمار میروند:
– اسکناسهای بانک شاهنشاهی ایران (سری دوم)؛
– سری کامل اسکناسهای آلمانی سورشارژ شده با مبالغ فارسی؛
-اسکناسهای بانک ملی ایران در دوره پهلوی اول و دوم و اسکناسهای چاپشده پس از انقلاب؛
– اسکناسهای سایر کشورهای جهان.
۵- گنجینه هنرهای تجسمی
این گنجینه بینظیر با تابلوهای نقاشی ارزشمند هنرمندان ایرانی و خارجی مانند کمال الملک، محمد زمان سوم، درویش کاتبی، محسن سهیلی، رسول شفقی، ویلیام جیمز، فرانچسکو دنیکولا، تونی بردینیون و… و آثار منبتکاری، قلمزنی و برجستهکاری روی مس از استادان بنام کشور در سال ۱۳۷۸ فعالیت خود را آغاز کرد. همچنین دیگر آثار هنری اهدایی در طی سالها به موزه آستان قدس مشهد در این گنجینه نگهداری میشوند.
۶- گنجینه آبزیان
این گنجینه متفاوت در تیرماه سال ۱۳۷۸ در طبقه اول ساختمان موزه مرکزی آستان قدس با ۴۵۷ مترمربع زیربنا افتتاح گردید. این گنجینه از دو بخش نرمتنان و موجودات دریایی تاکسیدرمی تشکیل شده است.
نرم تنان
گونههای مختلف حلزون و صدف و دیگر نمونههای موجودات نرمتن در این بخش به نمایش درآمدهاند.
موجودات دریایی تاکسیدرمی
در این بخش از گنجینه آبزیان موزه آستان قدس نمونههای باارزشی از موجودات دریایی مانند گیتارماهی مومیاییشده، ماهی فوگل، سفرهماهی، مارماهی، انواع کوسهماهی، بچهتمساح، لاکپشت، اسب دریایی، ستاره دریایی، مرجان دریایی، توتیای دریایی و… در معرض نمایش قرار گرفتهاند.
۷- گنجینه نجوم
گنجینه نجوم موزه مرکزی آستان قدس رضوی به عنوان اولین موزه علوم ایران در سال ۱۳۷۸ تأسیس شد. از مهمترین آثار این مجموعه میتوان به دو اسطرلاب مسطح و یک اسطرلاب کروی مربوط به دوره صفوی، یک حلقه کریمه یا اسطرلاب چوبی و حلقوی، انواع تلسکوپ، دوربین، وسیله اندازهگیری زاویههای عمودی، انواع مدل حرکت زمین، وسایل نجوم دریایی، دستگاه مورس، زلزلهنگار و چندین نمونه گونیا، خطکش و پرگار مورد استفاده در ساخت وسایل نجومی اشاره کرد.
۸- گنجینه ساعت
برای آشنایی با ساعتها و تجهیزات مختلف تعیینکننده زمان در طی سالهای مختلف از گذشته تا حال میتوانید از گنجینه ساعت موزه آستان قدس مشهد بازدید کنید. ساعت آفتابی و تقویم، ساعت آفتابی استوایی و قطبنما، ساعت آفتابی افقی و عمودی، شاخص مثلثی و قطبنما، آفتابی حلقوی کوچک، آفتابی استوایی شاخص مثلثی و قطبنما، آفتابی شاخص مثلثی و قبلهنمای قابل حملونقل عبدالائمه، آفتابی شاخص مثلثی سنگی و ساعت آفتابی با توپ خورشیدی اعلامکننده ظهر محلی آثار ارزشمند به نمایش درآمده در این گنجینه است.
۹- گنجینه ظروف
این گنجینه شامل ظروف تاریخی و گرانبهای سفالی، چینی، بارفتن و فلزی مربوط به هزاران سال گذشته تا ظهور اسلام و سلسلههای مختلف مانند غزنوی، سلجوقی، صفوی و قاجار است. از مهمترین این ظروف میتوان به ظروف مربوط به عصر آهن، ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد، خمره سفالی نارنجی ساده مربوط به دوره ساسانی، دیس چینی آبی و سفید به شکل گلِ هشتپر مربوط به قرن ۸، ابریق بلوری تراشدار و منقوش مربوط به دوره قاجاریه و بعضی از ظروف سفالی مربوط به حفاریهای داخل حرم مطهر هنگام ساخت و سازهای جدید اشاره کرد.
۱۰- گنجینه سلاح
یکی از موزههای مهم و معروف سلاح در ایران گنجینه سلاح موزه مرکزی آستان قدس در مشهد است. این گنجینه شامل دو بخش سلاحهای سرد و گرم مربوط به قرون مختلف با آثاری همچون شمشیرها، تبرزینها، سپرها و دیگر ادوات جنگی دوره صفوی و قاجار و انواع تفنگها، تپانچهها و باروتدانهای قدیمی است.
گنجینه سلاح موزه آستان قدس یکی از بخشهای جذاب این موزه به شمار میرود که بازدیدکنندگان زیادی دارد و در سال ۱۳۷۸ افتتاح شده است.
ورودی و ساعت کاری موزه آستان قدس
ورودی موزه آستان قدس که در ضلع شرقی صحن کوثر حرم مطهر امام رضا (علیه السلام) قرار دارد، برای بازدیدکنندگان داخلی ۵ هزار تومان و برای بازدیدکنندگان خارجی ۳۰ هزار تومان در نظر گرفته شده است. ساعت بازدید از گنجینههای ارزشمند موزه آستان قدس رضوی همه روزه به جز ایام تعطیل از ساعت ۸ تا ۱۸ است. در عید نوروز و تابستان ساعت بازدید تا ۲۰:۴۵ دقیقه افزایش مییابد.
