داستان ضریحهای امام رضا(علیه السلام )
در دورههای مختلف، ضریحهای متفاوتی بر روی سنگ مزار حضرت علی بن موسیالرضا (علیه السلام) قرار داده شد.
اولین ضریح: اولین ضریح مربوط به سده دهم قمری و از جنس چوب و طلا و نقره بوده است.
دومین ضریح: پس از فرسودهشدن ضریح نخستین، دومین ضریح از جنس فولادِ مُرصّع، معروف به نگیننشان، در سال ۱۱۶۰ قمری توسط شاهرخمیرزا نوهٔ نادرشاه افشار به حرم هدیه گردید. این ضریح مزین به یاقوت و زمرد بود و هماکنون در زیر ضریح چهارم در سرداب بر روی مزار قرار دارد.
سومین ضریح: در سال ۱۲۳۸ قمری/ 1823 میلادی (حدود 200 سال پیش) در زمان فتحعلیشاه ضریح فولادی سادهای به ابعاد ۳ در ۴ متر به ارتفاع 2 متر بر روی ضریح دوم نصب شد. این ضریح دارای ورقههای طلاکوب و طوقهای طلای جواهرنشان است و بر روی آن سوره «هل اتی» و سوره «یس» به خط ثلث نوشته شده است.
چهارمین ضریح: چهارمین ضریح به نام ضریح طلا و نقره معروف به شیر و شکر در سال ۱۳۳۸ خورشیدی نصب گردید.
پنجمین ضریح: پس از برگزاری یک مسابقه هنری، طرح استاد محمود فرشچیان، هنرمند و مینیاتوریست معروف ایرانی، برنده شد. این ضریح بین سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹ از فولاد و چوب گردو ساخته شد. عملیات نصب سنگ سبزرنگ و ضریح پنجم در طبقه همکف حرم ۵۵ روز به طول انجامید.
فرشچیان؛ طراح ضریح پنجم
محمود فرشچیان، نقاش معاصر ایرانی و تحصیلکرده مدرسه هنرهای زیبای اصفهان، برای هنردوستان نامی شناختهشده است؛ هنرمندی که تابلوهایی چون «عصر عاشورا»، «پنجمین روز آفرینش» و «ضامن آهو» را خلق کرده است. در میان این آثار، خلق یک اثر متفاوت، او را بیشتر میان عامه مردم و هنردوستان محبوب کرده و آنهم طراحی ضریح فعلی حرم مطهر امامرضا (علیه السلام) است؛ ضریحی که ساختش در سال ۱۳۶۰ بهعلت ساییدگی شبکههای ضریح چهارم و سست شدن ارکان آن در دستور کار قرار گرفت. بهاینترتیب هنرمندان مختلف، طرحهای گوناگونی را برای ساخت ضریح پنجم پیشنهاد دادند، اما درنهایت طرح محمود فرشچیان از میان آنها برای اجرا برگزیده شد. آن زمان که با فرشچیان برای طراحی ضریح تماس گرفته بودند، او برای عمل دستش به خارج از کشور سفر کرده بود. دست این هنرمند بهگونهای آسیب دیده بود که پزشکان به او هشدار داده بودند اگر جراحی نکند، ممکن است دستش برای همیشه خشک و ضعیف شود.
در همین زمان، از مشهد برای طراحی ضریح با او تماس میگیرند و این وظیفه بزرگ را به این هنرمند محول میکنند؛ وظیفهای که نهتنها به یک اثر هنری شاخص در کارنامه فرشچیان تبدیل شد، بلکه به گفته خودش دست آسیبدیده او را هم شفا داد: «وقتی کاغذها را پهن میکردم تا طراحی را شروع کنم، باورتان نمیشود کوچکترین دردی نداشتم؛ بهطوریکه همسرم تعجب کرد و گفت عجیب است شما که دستتان اصلاً تکان نمیخورد، چگونه طراحی تمام دوایر را بهدرستی انجام میدهید؟ دست من شفا پیدا کرده بود. چه چیزی بهتر از این میخواستم؟ حتی به من گفته بودند که اگر میخواهم دستم را عمل کنم، باید شش ماه تمام آن را ببندم و چند ماه هم برای خوب شدنش صبر کنم؛ به همین دلیل سپاسگزار لطف حضرت امامرضا (علیه السلام) هستم. هرقدر برای این عزیزان کار کنم، باز کم است.» بهاینترتیب فرشچیان در 68سالگی ضریح امامرضا (علیه السلام) را طراحی کرد؛ طراحیای که به گفته خودش، بدون هیچ اتودی و تنها با حسی که به او القا شده بود، صورت گرفت. با پایان یافتن طراحی، در بین سالهای ۱۳۷۲ تا ۱۳۷۹، ضریح حرم امامرضا (علیه السلام) به وزن ۱۲ تن از فولاد و چوب گردو ساخته شد و درنهایت ۱۶ اسفند ۱۳۷۹ سنگ سبزرنگ و ضریح پنجم در طبقه همکف حرم مطهر رضوی نصب گردید. در این بین، عده بسیاری فکر میکردند که فرشچیان دستمزد هنگفتی برای طراحی ضریح از آستان قدس گرفته است، اما این هنرمند نهتنها برای این طراحی، بلکه برای هیچکدام از کارهای مذهبیاش دستمزد نگرفته است. به گفته خودش، روز آخری که کار ساخت ضریح حضرت امامرضا (علیه السلام) تمام میشود، هدیه نفیسی به او تقدیم میکنند، اما او با بیان اینکه چنین کاری را برای گرفتن دستمزد انجام نداده است، آن هدیه را به آستان قدس رضوی تقدیم میکند.
برگرفته از خاطره استاد فرشچیان از طراحی ضریح مطهر امام رضا (علیه السلام). روزنامه شهرآرا. 8 آبان 1398
